Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Yıldız Tartışması

Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 Yıldız Neyi temsi ediyor?

Bu yazımızda Türkiye’nin birleştirici sembollerinden biri olan Cumhurbaşkanlığı forsuna 1970 yıllardan sonra içeriğinin değiştirilerek tartışılır hale getirilmesini ele alacağız. Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 Yıldız tartışmalarına faydalı bir değerlendirme sunacağız.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu

Türkiye Cumhurbaşkanı ve cumhurbaşkanlığı makamını temsil eden forsudur. Türk bayrağı temel alınmış ve Cumhurbaşkanlığı arması sol üst köşesine birleşmesi ile meydana getirilmiştir.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Fosu’nu kim çizdi.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı fors ve arması Atatürk tarafından talep etmiş, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı tarafından İstanbul Askeri Dikimevi bu konu için görevlendirilmiştir. Dikim yapmak için tasarım olmadığı için Deniz Matbaası Başressamı Hüsnü Tengüz tasarımı yapar ve dikim bölümüne yollanır. Tasarım beğenilir ve ödül dikimi yapan kişiye verilir. Hüsnü Tengüz adeta manevi bir görev yapar ve adının bilinmesi için hiçbir adım atmaz. Hüsnü Tengüz Bu durumu çocuklarına ve Kazım Karabekir’e söylüyor. 2014 yılında Hüsnü Tengüz’ün torunu Çiğdem Öztürkçine Erduran verdiği röportaj Wikipedia’da yer almıştır.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu

İlk Cumhurbaşkanlığı Forsu Ne zaman Kullanıldı?

İlk Cumhurbaşkanlığı Forsu Eylül 1922 yılında Atatürk’ün İzmir’e yaptığı bir seyahatte Cumhurbaşkanı’nın otomobiline sol önünde çekilmiştir. Günümüzde kullanılan flamaya benzeyen ilk flama bu şekilde resmedilmiş ve Anıtkabir Atatürk Müzesi albümünde kayıtlara girmiştir.

Yine, Deniz Müzesi’nde yer alan ve Matbaa-i Bahriye matbaası tarafından 1924 tarihinde basılan bir kitapçıkta, Türk bayrağı, Reis-i cumhur forsu ve Hilal-i Ahmer (Kızılay) bayrağına yer almıştır. 1923 yılında Mimar Vedat Tek tarafından inşaatına başlanan İkinci TBMM binasının Genel Kurul Salonunun sol balkonunda fors kabartmasına yer verilmiştir.

Bunun dışında Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde forsun içeriği ve tasarımı ile ilgili bir bulgu ve belgeye bulunamamıştır.

Osmanlı Hanedanlığında Sancaklar-Flamalar

Osmanlının ilk sancağı ak sancak olduğu ve Yavuz Sultan Selim’e kadar kullanıldığı wikipediada yazmaktadır. Yavuz Sultan Selim Sancağı,  Yeni çeri sancağı, Barbaros hayrettin paşa sancağı, Sultan Reşat Sancağı gibi birçok sancak kullanılmıştır.

Yavuz Sultan Selim döneminde kullanılan sancakta Zülfikâr,16 ışıklı bir yıldız ve güneş motifi bulunmaktadır. Sultan Reşat Sancağında ise batı kültürünün yansıması öne çıkmaktadır.

Bu sancaklarda en çok yer alan sembolleri kırmızı bez üzerine Güneş, Ay ve Zülfikar’dır. Bu semboller Horasan erenleri ile Anadolu’da varlığını kabul ettiren İslam tasavvufuna dayanan Türk kültürüdür. Güneş Hz. Muhammed, Ay Hz. Ali ile simgeler.

Osmanlı Hanedanlığı, Anadolu’nun manevi önderleri olan Hacı Bektaş-ı Veli, Ahi Evran, Şeyh Edebali, Mevlana, Abdal Musa, Geyikli Baba, Ak Şemsettin gibi birçok kişi ile hep irtibatlı olmuştur. Bu irtibat Sultan Selim döneminden sonra bozulmuş, Kanuni Sultan Süleyman ile tamamen kopmuştur.

Yeniçeri Gülbenginin bir bölümü şöyledir….

üçler, beşler, yediler, kırklar
Nur-u Nebi, Kerem-i Ali, keramati veli
Gülbang-i Muhammedi
Pirimiz, Hünkarımız, üstadımız Kutb-ul arifin Hacı Bektaş-ı Veli

dem-ü devranına hü diyelim

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Yıldız TartışmasıCumhurbaşkanlığı forsundaki 16 Yıldız Neyi temsi ediyor.

Yavuz sultan Selim Sancağı

Türkiye Cumhuriyeti Bayrağı ve Cumhurbaşkanlığı Forsu

Türkiye Cumhuriyeti, Vatan, Türk Milleti, Cumhuriyet ve Medeniyete dayanır. Türk Bayrağı evrensel değerleri simgeleyen güneşin kızıl rengi, ay ve yıldızdır. Bu semboller Osmanlı bayraklarında da bulunan sembolleridir. Türkiye Büyük Millet Meclisi 1927 yılında Cumhuriyetin sembollerini öne çıkarılırken Osmanlı tuğra, arma ve diğer sembolleri kaldırılmıştır. Bunu yaparken milli bayrak ile milli saraylarda bulunan sanat ve tarihi eser ve eşyalardaki tuğra ve armalara dokunmamıştır

1937 yılında kabul edilen “Türk Bayrağı Nizamnamesi” bayrakla ilgili bazı düzenlemeler içermiştir. Söz konusu nizamnamenin, 35. ile 42. maddeleri arası “Hususi Bayraklar” bölümünde yer alan Cumhurbaşkanlığı Forsu’nun şekli, ölçüsü ve diğer özelliklerinden bahsetmektedir. Burada da güneşin ve yıldızların ne anlam içerdiği belirtilmemekle birlikte Türk Bayrağı’nın ay ve yıldız şekilleri aynı olduğu belirtilerek aslında dolalı olarak içeriğe ait atıf yapılmıştır.

Cumhurbaşkanlığı Forsu 22 Ekim 1925’te çıkarılan Sancak Talimatnamesi ile şekli, ebatları ve nerede kullanılacakları düzenlenmiştir

a) Ay ve yıldızın şekilleri millî sancaktakilerin aynıdır.
b) Yalnız özel işaret olan güneş ve yıldızlar mat sarı yaldız ile imal edilir
c) Güneşin büyük ışık demetlerinin başları oval, küçük ışık demetlerinin başları ise üçgenvari (sivri)dir.
d) Küçük ve büyük ışık demetleri onar tanedir.
e) Forsun boyutları (70×70) kare şeklindedir.

29 Mayıs 1936’da, 2994 sayılı Türk Bayrağı Kanunu, 14 Eylül 1937’de de 2/7175 sayılı kararname ile Cumhurbaşkanlığı Forsu’ndaki güneş ışınlarının yine 10’ar tane (10’u oval, 10’u sivri) olduğu belirtilmiştir.

Daha sonra çıkarılan Türk Bayrağı Nizamnamesi’ne Ek Nizamname ile forsun boyutları 30×30 cm. olarak değiştirilmiş. 18 Şubat 1978 tarihinde Türk Bayrağı Tüzüğünde Değişiklik ile 10’ar olan güneş ışınları 8 uzun, 8 kısa ışın olarak değiştirilmiştir. 20 ışın 16 Türk devleti tezine göre 16 ışına indirilmiştir.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Yıldız Tartışması Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 Yıldız Neyi temsi ediyor.

Atatürk’ün Millet anlayışında 16 Türk Kavimleri Devleti Görüşüne geçiş

16 Türk Devleti Görüşü ne zaman Kabul Edildi?

1969 yılında basılan “Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Taşıdığı Anlam” adlı eserinde Akib Özbek tarafından dillendirilmiştir. 1962 yılında harita yüzbaşısı Tayyar Ünver imzalı bir belgede cumhurbaşkanlığı resmi evrakları arasına girmiştir. Cumhurbaşkanlığı Arşivi’nde yer alan 6 Mayıs 1966 tarihli bir belgede de geçmektedir. Kamuoyunda tartışmalar 1969 yılında Ajans-Türk matbaasının, 16 Türk devleti ve bayrakları albümünü basmasından sonra çıkmıştır.

Türk Tarih Kurumu’na (TTK) gönderilen “Cumhurbaşkanlığı Forsundaki Güneş ve Yıldızların Manası” başlıklı belge ile forstaki yıldızların 16 Türk devletini, güneşin ise Türkiye Cumhuriyeti’ni temsil ettiği belirtilmekte ve kurum tarafından, ekinde belirtilen 16 devletin gözden geçirilmesi istenmektedir. Ayrıca Cumhurbaşkanlığı makamınca 16 Türk devleti ile ilgili Türk Tarih Kurumu’nun görüşü sorulmuştur. TTK Yeniçağ Kolu başkanı Şinasi Altındağ, bu konunun Atatürk zamanında ele alınmadığını, kurumlarda bu konuda bilginin bulunmadığını, Atatürk’ün böyle bir görüşü olsaydı bu görüşünü tarih kurumunda kayıt altına aldırırdı demektedir.  Ayrıca TTK 16 Türk Devleti listesi yerine farklı devletler içeren 23 Türk devleti listesi hazırlanıp cumhurbaşkanlığı makamına yollanmamıştır.

Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM) da, hazırladığı raporda cumhurbaşkanlığı makamlarının 16 Türk devleti görüşü sağlıklı bulmamıştır.  Raporda, ilk forsun, ismi belli olmayan bir sanatçı tarafından, ilk önce 4 adet paralel 4’er yıldız ve bir güneş olarak çizildiğini, daha sonra ortaya güneş konmuş olarak daire şeklinde düzenlendiğini açıklayarak fors konusuna farklı bir açıklama getirmiştir. ATAM, yıldızların 16 Türk devletini temsil etmesi meselesinin daha sonraları kabul gördüğünü vurgulamıştır. Bu 16 devletin isimlerinin hiçbir yerde geçmediği belirtilen raporda, Afet İnan’ın, Cumhurbaşkanlığı Forsu çalışmalarında 16 yıldız ve bir güneşte karar kılındığını belirttiğini; ancak bu yıldızların Türk devletlerini temsil ettiğine ve bu devletlerin hangileri olduğuna dair İnan’ın bir açıklamasının olmadığını aktarmıştır.

Bir başka görüşe göre, 16 yıldızdan 9’u eski (Orta Asya) Türklerin sancaklarında kullandığı 9 tuğu, 7 yıldız ise Anadolu Türklerinin sancaklarında kullandıkları 7 tuğu temsil etmektedir. Böylece, 9+7 toplamından 16’ya ulaşılmış olmaktadır. Bu görüş te zorlama bir görüştür.

Görüldüğü üzere tarihçiler ve resmi kurumlar arasında 16 yıldızın temsil ettiği anlam ve 16 Türk devleti meselesinde bir kaynak bulunamadığı gibi, ortak bir fikir de oluşmamıştır. Ayrıca Türk kavimlerinin tarihte kurduğu ve yaşatamadığı devlet sayısı 16’da fazla olduğu, 16 devletin bazılarının Türk devleti olmadığı tarihçilerin ortak görüşüdür. Harita Yüzbaşı Akib Özbek bile Türk devletlerinin sayısının 16’dan fazla olduğunu belirtirmiştir. Akkoyunlular, Karakoyunlular, Safeviler, Mısır Kölemenleri, Babürlüler gibi daha ismi sayılamayan onlarca Türk devletinin yok sayılması hazırlanan 16 Türk devleti fikrini baştan tartışmalı ve ayrıştırıcı hale getirmiştir.

Tarihçi Bahaeddin Ögel’in raporunda, “16 Türk Devleti” meselesine “Askerlerin” mukaddes bir miras gibi baktığını ve en ufak ayrıntısına bile dokundurmadığını, bu listenin değiştirilmesinin çok zor olduğunu” ifade etmiştir.

Askerlerin bu dönemde siyasal akımlara karşı Türk Milliyetçiliğini öne çıkarmak için bu yola başvurdukları görüşü zamanın ruhuna daha uygundur.  Bu karar tamamen devrin yönetiminin siyasi görüşü olarak ortaya çıkmış ve uygulanmıştır.

16 Türk devleti görüşü Atatürk’ün Türk Milleti tanımı ile paralellik göstermemiştir. Atatürk; devletlerin büyüklüğü, kurulan devlet sayısı, atalarının soyu, boyu ile öğünme gibi yaşamında ve sözlerinde belirttiği bir fikir yoktur. Atatürk Türk’ün medeniyet vasfı üzerinde durmuş ve medeniyete kazandırdığı değerleri öne çıkarmaya çalışmıştır. 16 Türk devleti fikri Atatürk’ün görüşlerine ve millet tanımına uygun değildir.

…Hazreti Muhammed, hiçbir zaman bir asâlet hücceti istemedi; damarlarında İbrânî nebîlerinin canı dolaştığını iddia etmedi; bilâkis gerek kendisinin, gerek ana ve babasının fakîr hâlleriyle iftihâr etti.” Atatürk

Benzer tartışmalar 1981 yılında, Atatürk’ün doğumunun 100. yılı kutlamalarında 16 Türk devleti konusunda yaşanmıştır. Bu dönem de yine bir başka Askeri ihtilalin Türkiye’de yaşandığı dönemdir.

 -…”Ben, manevi miras olarak hiçbir nass-ı katı, hiçbir donmuş ve kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevi mirasım, bilim ve akıldır. Benden sonra beni benimsemek isteyenler, bu temel mihver üzerinde akıl ve ilmin rehberliğini kabul ederlerse manevi mirasçılarım olurlar. Atatürk

Sultan Reşat Sancağı

Sultan Reşat Sancağı

Cumhurbaşkanlığı Forsu’nun kaynağı ve Anlamı Nedir?

Cumhurbaşkanlığı Forsu’nun kaynağı 1925 yılında çıkan nizamnamede geçen “Ay ve yıldızın şekilleri millî sancaktakilerin aynıdır.” maddesine göre Türk Bayrağıdır. Cumhurbaşkanlığı Flaması Türk bayrağının zemininde olan güneşin kızıl rengi güneş olarak, yıldız ise manevi önderler veya ilkeler olarak 16 yıldız ilave edilerek oluşturulmuştur. Cumhurbaşkanlığı Flaması Türk bayrağının anlam ve öneminin Cumhurbaşlanlığı makamı ile ifade bulmasının adıdır.

Cumhurbaşkanlığı Forsu; 16 yıldız, bayraktan gelen 1 yıldız ile 17 yıldıza çıkmış, ay ve yıldız ile 19 sembol içeren Türk milleti tarafından sevilen ve benimsenen sembol haline gelmiştir.

Sonuç

16 yıldızın ne olduğunu Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Celal Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay gibi Cumhurbaşkanları bağımsızlık sembolü dışında bir detay ve ortaya konmamıştır. Cumhurbaşkanlarının söylemediği veya uygulamadığı bir konuda fikir beyan etmek ve uygulama yapmak doğru bir yöntem değildir. Cumhuriyet kurucuları Bayrağı her türlü tartışmanın dışında bırakılmıştır.

Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu; Türk bayrağının bağımsızlık aşkının Cumhurbaşkanlığı makamında ifade bulmuş halidir. Milletinin, bağımsızlık, cumhuriyet, kültür ve medeniyet değerlerinin simgesidir. Türk milleti bayrağından esinlenerek tamamlanmıştır. Güneşi Ay ve yıldız ilkelerini temsil eden semboller olarak Türk kültüründen gelen evrensel değerler içerir. Bayrak ve Cumhurbaşkanlığı forsuna 1969 yılından sonra 16 Türk devletini temsil ettiğini tarihi bilgilere ve Cumhuriyet kurucularına dayandırmadan 16 Türk devleti listesi hazırlamak tamamen devrin iktidarının siyasi hedefleri ile ilgilidir. Güneş’te bulunan 20 ışık, 16 ışığa indirilmiş, 16 Türk devleti fikri ve listesi tartışma konusu olmuş, forsun birleştirici olma özelliğine ve Atatürk’ün Cumhuriyet, kültür, medeniyet söylemlerine gölge düşürmüştür.

Mustafa Kemal Atatürk’ün “Bayrak bir milletin bağımsızlık alametidir. Düşmanın da olsa hürmet etmek lazımdır.” Görüşüne uygun olarak bayrak her türlü tartışmanın dışında bırakılmalıdır.

Atatürk 10 Yıl Nutku’nda Bilim ve Medeniyet Güneşi

… Asla şüphem yoktur ki, Türklüğün unutulmuş büyük medenî vasfı ve büyük medenî kabiliyeti, bundan sonraki inkişafı ile, atinin yüksek medeniyet ufkundan yeni bir güneş gibi doğacaktır.

Türk milleti!

Ebediyete akıp giden her on senede, bu büyük millet bayramını daha büyük şereflerle, saadetlerle, huzur ve refah içinde kutlamanı gönülden dilerim.

Ne mutlu Türküm diyene!

Nihat Vural

Kaynaklar :

1 – Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Türk Devleti Tartışması Emrullah ÖZTÜRK

2-Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu – Wikipedia

3- Ak Sancak – Wikipedia

4- Osmanlı Sancakları ve Anlamları

 

 

 

Spread the love

Etiketler: , , , , , ,

There are no comments yet

Why not be the first

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir