Isı kubbeleri, orman yangınlarına uygun ortam yaratıyor

Bilim insanları, küresel ısınmanın kalıcı sıcak hava dalgaları olarak bilinen ısı adalarına neden olduğunu ve bunun da orman yangınlarını kolaylaştırdığını belirtiyor. ABD’nin orta batı ve kuzeydoğu eyaletleri haziran ayı boyunca sıcak hava dalgalarıyla mücadele ederken, NASA bu durumun arkasındaki temel sebebin “ısı kubbesi” adı verilen hava olayı olduğunu bildirdi. Sıcak hava dalgasına göre daha az bilinen bu olay, yüksek basınç bölgesinin belli bir alan üzerinde ısıyı hapsetmesiyle oluşuyor ve günlerce hatta haftalarca sürebiliyor.

Isı kubbelerinin meydana gelmesinde “jet rüzgarları” adı verilen, güney ve kuzey yarım kürenin subtropikal bölgelerinde ve orta enlemlerin yüksek troposfer seviyesinde esen dar şerit halindeki kuvvetli rüzgarlar etkili oluyor. Jet rüzgarları kuzeye doğru döndüğünde yavaşlayarak çöküyor ve bu, bölgedeki nemi azaltarak güneş ışınlarının zemini daha fazla ısıtmasına neden oluyor. Küresel ısınmanın bu rüzgarlara etkisi ise araştırılıyor.

Küresel ısınmanın kutup bölgelerini ısıtıyor

ABD Ulusal Atmosfer Araştırmaları Merkezi’nden Dr. Osamu Miyawaki, küresel ısınmanın kutup bölgelerini ısıttığını ve bu durumun kutup bölgeleriyle orta enlemler arasındaki ısı farkını azaltarak jet rüzgarlarının doğasını değiştirdiğini belirtti. Miyawaki, “Arktik bölgesindeki artan ısınma, kuzey yarım kürede doğu-batı yönündeki rüzgarların hızını azaltabilir. Ancak jet akımı ile ısı kubbeleri arasındaki ilişki hala araştırma konusu.” dedi.

Orman yangınlarına etkisi Copernicus İklim Değişikliği Servisi’nin verilerine göre, geçen yıl Avrupa’da yaşanan aşırı sıcaklarda ısı kubbeleri etkili oldu. Yunanistan, İspanya’nın doğusu ve İtalya’nın güneyinde 45 dereceye varan sıcaklıklarda etkili olan ısı kubbeleri, sıcak hava dalgalarının uzamasına neden oldu. Bu ülkelerde yüksek sıcaklıklar sırasında, günlerce süren orman yangınları meydana geldi.

Nature dergisi ısı kubbeleri ve  yangınları yazdı

Nature dergisinde yayımlanan bir makale, ısı kubbelerinin orman yangınları üzerinde de etkili olduğunu gösterdi. Kanada’da yapılan çalışmada, 2021’de Kuzey Amerika’da meydana gelen orman yangınları ve o yıl kuzeybatı Pasifik’te etkili olan ısı kubbesi incelendi.

Çalışmada aşırı sıcakların Kanada’nın Britanya Kolumbiyası eyaleti ile ABD’nin Washington ve Oregon eyaletlerinde etkili olduğu ve bazı bölgelerde sıcaklıkların 49,6 santigrat dereceyi bulduğu belirtildi. Isı kubbesi, daha fazla sıcaklık ve yetersiz neme yol açarak orman yangınları için uygun koşullar oluşturdu.

Araştırmacılar, orman yangınlarının çıkış tarihleriyle ısı kubbesinin etkili olduğu dönemleri analiz ederek Kuzey Amerika’da 2021’de yanan toplam alanın yüzde 21’inin ısı kubbesi sırasında ve etkili olduğu bölgelerde olduğunu tespit etti. İnsan kaynaklı iklim değişikliğinin ısı kubbelerinin arkasında olabileceği belirtilen çalışmada, bu olayın orman yangınlarının süresini yüzde 59, yangınların etkilediği alan miktarını ise yüzde 34 artırdığı belirlendi.

“İnsan hatalarının önlenmesi daha önemli hale geldi”

Çalışmaya katılan akademisyenlerden Abatzoglou, ısı kubbelerinin “daha kalıcı sıcak hava dalgaları” olduğunu ve yaz aylarında aşırı sıcaklıklara yol açarak karasal yüzeylerdeki havayı hızla kuruttuğunu belirtti. Abatzoglou, “2021’deki sıcak hava dalgası, haziran sonu ile ağustos başı arasında etkili olarak orman yangınlarının yayılmasını kolaylaştırdı ve Temmuz ayında, son 20 yılın en çok tahribatına yol açtı.” dedi.

İklim değişikliğinin ısı kubbeleri ve orman yangınları üzerindeki etkisi hakkında şunları söyledi: “İklimdeki değişiklikler, ısı kubbelerinin daha uzun, daha büyük ve daha güçlü olmasına neden olabilir. İklim değişikliği sıcaklığı artırıyor ve bu da ısı kubbesi gibi kalıcı ısı olaylarının olasılığını yükseltiyor.

Genel olarak gezegenin ısınması, sıcak hava dalgalarının artmasını bekliyoruz. Bu, arazide hızlı kuruma ve orman yangınlarının oluşumunu kolaylaştırıyor. İnsan hatalarının önlenmesi, yangın koşullarını kolaylaştıran ısı kubbeleri nedeniyle daha da önemli hale geliyor.” Abatzoglou, kuru bitki örtüsü yanında ekipman çalıştırılmaması, sigara izmaritlerinin uygun şekilde imha edilmesi ve eğlence amaçlı ateş yakılmaması gerektiğini vurguladı.

fuarteknoloji.com yaşam servisi trthaber.com dan faydalanarak hazırladı.

Nihat Vural

“Kendini bil, kendini tanı” ve “İyi ve faydalı İnsan ol”

Teknolojiyi İnsanlığın ve doğanın faydasına kullanarak sevgi ve dayanışmanın artmasına katkı sunmak önceliğimizdir. Birlikte üreten, paylaşan bir AHİ gibi egosuna yiğit, özündeki sevgiye bağlı kişi olmak her zaman hedefimizdir.