Ahilik nedir? Fütüvvet ne demek?

Ahilik nedir?

Ahi’lik Ahi Evran’a bağlı olan ve onun yolundan yürüyenlere verilen isimdir. Hz. Muhammed tarafından 622 yılında Mekke’li göçmenler (Muhacir) ile Medine’li esnaf (Ensar) arasında Fütüvvetlik-Musahiplik (Dünya-Ahiret kardeşliği) uygulamasına dayanır.

Kısaca Ahilik Anadolu’da Ahi Evran tarafından kurumlaştırılan ve örgütlenen esnaf teşkilatına verilen isimdir.

Ahîliğe giriş ikrar verip, şerbet içmek, şed veya peştamal kuşanmak, şalvar giymekle ile başlar. Bu ise Ruhlar aleminden ve Kırklar meclisinden kalan uygulamalardır.   Tüm ahi tekkeleri Ahî Evran Tekkesi’ne bağlıydı.

Ahi Evren, bir gün sohbet ederken “kim bizi şeyh edinirse onun şeyhi, Hacı Bektaş Hünkâr’dır der. Musahiplik, Yarenlik, Sağdıçlık gibi uygulamalar ile Ahilik aynı temelidir. 

Ahi tekke ve zaviyeleri Erzincan, Erzurum, Bayburt, Sivas, Çorum, Tokat, Kayseri, Kırşehir, Yozgat, Kütahya, Ankara, Muğla, Afyonkarahisar, Antalya, Burdur, Aydın, İstanbul, Balıkesir, Gelibolu, Edirne, Balkanlar gibi Türklerin yaşadığı geniş bir bölgede yayılmıştır.

Ahi Evran tarafından Anadolu topraklarında oluşturulan Ahilik yani esnaf teşkilatı öncelikle “Güzel Ahlak” esasına dayanır. Ahiy-ı Rum, Bacıyan-ı Rum örgütlenmeleri ile Anadolu’ya önemli ölçüde etkileyen ahilik tüm esnaf örgütlerini kendi bünyesinde toplamıştır.

Anadolu Selçuklu sultanlarından Fütüvvet teşkilatına giren ilk kişi İzzeddin Keykavus olmuştur En bilinen ahi veya vefai  Şeyh Edebali’dir. Şeyh Edebali kızı Rabia’yı Otman(Osman) Gazi’ye vermiştir.

İbn Battuta Bursa seyahatını anlatırken, Orhan Bey’le görüştüğünü ve Bursa’da Fityanın (fetânın) büyüklerinden Şeyh Edebalı’nın kardeşi Ahi Şemseddin’in zaviyesinde ikamet ettiğini kaydetmiştir:

“Bu şehirde Fityanın büyüklerinden Ahi Şemseddin’in zaviyesinde konakladık. Orada misafirken Aşura günü gelip çattı. Zaviye sahibi akşamleyin büyük bir ziyafet düzenledi, ordunun ileri gelenleri ve halkı şölene davet etti. Beraberce iftar edildi. Güzel sesli hafızlar Kur’an okudular. Vâiz Mecdeddin Konevî halka etkili bir vaaz verdi; sonra semâ ve raksa kalktılar. O gece müthişti!…

Ahi Şemseddin’in oğlu ve Şeyh Edebalı’nın yeğeni Ahi Hasan Bursa fethinde kaleye çıkan ilk kişidir. Ahi Hasan, fetihten sonra saraya yakın bir yerde zaviye yapar. Osman Gazi’nin ölümü üzerine Ahi Hasan’ın zaviyesinde Orhan, kardeşi Alaaddin ve ileri gelen dervişler ve erenler toplanırlar. Toplantının sonunda Orhan beyliğe seçilir. Çandarlı Kara Halil’de bir ahidir.

Fatih Mehmet Sultan’dan sonra Osmanlı Sarayına hakim olan saltanat sevgisi nedeni ile halktan ve Osmanlıyı kuran dervişlerden zamanla uzaklaştı. Kırşehir’deki Ahi Evren tekkesine cami yapıldı, birçok Ahi mescidine minare eklendi.  Birçok Ahi teke ve zaviyesi Osmanlı baskıları nedeni ile Bektaşi tekke ve zaviyeleri ile birleşti. 

1925 cumhuriyet ise teke ve zaviyeler kapatılmış bunların yerine zaman uygun meslek örgütleri kurulmuştur. Cumhuriyet’in ekonomi anlayışı Ahilik gibi üreten ve paylaşan devletçilik ilkesi ile benzerlik taşır. Ahilik kültürü  meslek odalarında zayıflasa da yaşatılmaya devam etmektedir.

Fütüvvet ne demek?

Fütüvvet, fetâ kelimesinden gelmektedir. Fetâ yiğit, fütüvvet yiğitlik demektir. Nefis ile mücadele büyük savaştır. Hz. Muhammed büyük savaş olarak tanımladığı bu mücadeleyi kırk yaşında Hira mağarasında günlerce yaptığı ibadet ile elde etmiştir. Daha sonra Hz. Muhammed “La feta illa Ali la seyfe illa Zülfikar”  Ali’den üstün yiğit, Zülfikar keskin kılıç yoktur. “ sözü ile Ali’nin yiğitliğini söylemiştir.

Fütüvvet olarak da adlandırılan nefise karşı yiğitlik Ahilik teşkilatına temel kaynaklık teşkil etmiştir. Ahi; Hakkın yolunda nefsine karşı yiğit ve hakikati bilme yolunda alim olmaya talip kişidir.

Hz. Muhammed miraç ederken yolu kırklara uğramış, kırklar ile sema ederken sarığı düşmüş ve kırk parçaya bölünen sarığı, kırkların her biri beline bağlamıştır. Kırklardan kalan bele yani kuşak bağlama Ahilerde “Şed kuşatma” olarak devam etmiştir. Kuşak bağlama, nefsine hükmeden yiğit kişiyi temsil eder. Hz. Muhammed ve Hz. Ali kırklar ile birlikte nefsini yenmiş ve nuru görmüş kişiler olarak Ahi’in önderidir. 

Hz. Muhammed’in “Çalışmadan geçinen bizden değildir.” Sözü ile her nebinin ve her velinin bir mesleği vardır. 

Ahiliğin Temel Esasları

1-Elini açık tutmak,
2-Sofrasını açık tutmak,
3-Kapısını açık tutmak,
4-Gözünü bağlı tutmak,
5-Beline sahip olmak,
6-Diline sahip olmaktır.

Ahi’yi Fütüvetten Düşüren Şeyeler

1 – İçki içmek (Şarhoşluk veren şeyler, alkol bağımlılığı, uyuşturucu, mal, makam, para sarhoşluğu gibi)
2 – Zina etmek (Şehvetine yenik düşmek)
3 – Livata Etmek (Erkek erkeğe ilişki – Lut kavmini helak eden kötü huy)
4 – Gammazlıkta bulunmak (Gizlice Halkı kötüleyip zarar görmesine sebep olmak)
5 – Münafıklık etmek (Gönlünde kötülük bulundurmak)
6 – Kibirlenmek (Ululuk taslamak, büyüklenmek yani İblis huyuna sahip olmak)
7 – Haset etmek (Başkasının başarılarını kıskanmak ve başarısız olmasını istemek ve bu uğurda uğraşmak)
8 – Kin tutmak (Öç almak, düşmanlık yapmak için nefret duygusunu kalbe sokmak)
9 – Yalan Söylemek (Arif doğru sözden başka bir söz söylemez. Doğruluk Tanrı vasfıdır)
10 – Sözünde durmamak (Faydasız insanları hali)
11- Hainlik etmek (Emanete ihanet etmek)
12- Namahreme bakmak (Başkasının namusuna bakmak)
13 – Ayıp aramak (Başkasının ayıbını gözetip kendi ayıbını görmemek)
14- Cimrilik etmek
15 – Gıybette Bulunmak (Başkasının arkasından konuşmak)
16 – İftira etmek
17 – Hırsızlık (Elinle koymadığını alma)
18 – Haram Yemek

Ahi Öğüdü

Adam olmak isteyip duruyorsan adamlık et, adamlık et, adamlık.
Bütün bunlar; bir sözle tamamlanır. Kötülükten sakın vesselam.
Çömertliği ve iyi sözü San’at edin. Kendine yapılmasını istemediğin şeyi kimseye yapma.
Nasiri’nin öğütlerini kabullenirsen bu sözler, kulağına taktığın inciden de iyidir, güzeldir.
Onun sözünü inci gibi kulağına tak da ondan sonra sedef gibi sus.

Abdülbaki Gölpınarlı’nın Fütüvvet teşkilatı isimli eserinden kaynak olarak yararlanılmıştır.

fuarteknoloji.com Ahi Evran sevenleri  için sundu.

Kaynaklar : 

Hacı Bektaş-ı Veli Velayetnamesi

13.-15. YÜZYILLARDA ANADOLU’DA AHİLİK: KURUMSALLAŞMA, TOPLUMSAL YAPI VE İDEOLOJİ – Alireza MOGHADDAM

Nihat Vural

“Kendini bil, kendini tanı” ve “İyi ve faydalı İnsan ol”

Teknolojiyi İnsanlığın ve doğanın faydasına kullanarak sevgi ve dayanışmanın artmasına katkı sunmak önceliğimizdir. Birlikte üreten, paylaşan bir AHİ gibi egosuna yiğit, özündeki sevgiye bağlı kişi olmak her zaman hedefimizdir.